Alman dil devrimi, Türk dil devrimi

Sevan Nişanyan videoda, Almancanın 19. yüzyıldaki sadeleşme hareketi ile Türk Dil Devrimi arasındaki benzerlik ve farklılıkları ele alıyor. Almancada 18. yüzyılda yoğun Fransızca ve Latince etkisi görülürken, 1800'lerin başında milliyetçi bir "köklere dönüş" ideolojisiyle dilin özleştirilmesi süreci başlamış, bu süreç 1945'e kadar 120-130 yıl devam etmiştir. Türkiye'deki dil devriminin özellikle aşırı kanatlarında bu Alman milliyetçi ideolojisinden ciddi etkilenmeler olduğuna dikkat çekiyor. Ancak temel fark, Almancanın oturmuş ve sürekli bir yazılı geçmişe sahip olması nedeniyle bu sürecin radikal bir kopuş değil, mevcut yapıda küçük bir rota değişikliği şeklinde yaşanmasıdır. Oysa Türkiye'de Nişanyan'a göre tek değil, 80-90 yıl arayla iki ayrı dil devrimi gerçekleşmiştir: İlki Tanzimat döneminde, gazetecilik ve bürokrasinin ihtiyaçları doğrultusunda eski Osmanlıcanın Arapça-Farsça köklerinden yararlanılarak sıfırdan bir "orta sınıf yazı dili" yaratılmasıdır. Bu dil, Osmanlı Devleti'nin çöküşüyle miadını doldurmuş, 70 yıl sonra Cumhuriyet döneminde yeniden sıfırdan bir yazı dili üretme zorunluluğu doğmuştur. Dolayısıyla Almancadaki süreklilikten tamamen farklı, yapay kopuşlara dayanan bir durum söz konusudur. Bu farklılığı vurguladıktan sonra "yeter" diyerek sözlerini noktalıyor.