İstanbul'un fethinden sonra Rumlara ne oldu?

Sevan Nişanyan, İstanbul'un fethi sonrası şehrin demografik yapısındaki köklü değişimi tarihsel bağlamıyla açıklıyor. Fetihten önce, 1204 Latin istilasıyla darbe alan Bizans'ın giderek küçülen bir şehir devletine dönüştüğünü, idari ve askeri merkez olma özelliğini yitirdiğini, bu nedenle 1453'te şehrin Rum nüfusunun zaten radikal biçimde azalmış ve birçok bölgenin harap durumda olduğunu belirtiyor. Fetih sırasında üç gün boyunca esir alınan halk için, fidye ödeyecek akraba veya tanıdık bulunmadığından çoğunun esir pazarında satıldığını anlatıyor. Esirlerin ezici çoğunluğunun, azat edilmenin en önemli koşulu Müslüman olmak olduğu için bir süre sonra İslam'ı seçtiğini ve azat edilerek Müslüman nüfusa karıştığını, dolayısıyla onların torunlarının bugün Türk olarak yaşadığını ifade ediyor. Şehrin sonraki Rum nüfusunun kökenine dair ise, fetihten 8-9 yıl sonra Trabzon ve havalisinin fethiyle Fatih Sultan Mehmet'in buradan büyük miktarda Rum'u İstanbul'a iskân ettirdiğini, 1480'lerde Kefe ve Kuzey Karadeniz'in fethiyle de buraya yeni Rum grupların getirildiğini, Osmanlı dönemi İstanbul Rumlarının büyük çoğunluğunun Karadeniz kökenli olduğunu vurguluyor. Son olarak, bunun Osmanlı'nın temel şehircilik politikası olduğunu; devletin, fethettiği her yerde nüfusu yaklaşık %55-60 Müslüman olacak, geri kalanı Rum, Ermeni ve Yahudilerden oluşacak şekilde düzenleyerek bilinçli bir sosyal mühendislik uyguladığını anlatıyor.