Osmanlı Hıristiyanları Batıdaki din karşıtı akımlardan etkilendi mi?

Osmanlı Hıristiyanları, Batı’daki anti-klerikal hareketlerden sınırlı biçimde etkilenmiştir. En belirgin seküler ve dini bakışı reddeden hareket 19. yüzyılda Ermeniler arasında görülmüş; Katoliklerde ise kayda değer bir etki olmamıştır. Osmanlı bağlamında Hıristiyanlık, bir inanç sisteminden ziyade toplumsal kimliğin temelini oluşturuyordu. Dini reddetmek, kişinin o cemaate aidiyetini yitirmesi anlamına geldiği için sekülerleşme uzun vadede cemaati çözülmeye götürüyordu. Bu nedenle kilise, bugün dahi Ermeni gibi cemaatlerin varlığını sürdüren esas damar olmayı sürdürmüş, anti-klerikal akımların etkisi sınırlı kalmıştır.