İslam dünyasının resim ve heykel sanatındaki geri kalmışlığı

İslam medeniyetinin resim ve heykelde geri kalmasının temelinde, Hristiyanlıktan devralınan figüratif sanat yasağının çok daha katı ve mutlak biçimde uygulanması ve Rönesans benzeri bir Neo-pagan deneyiminin yaşanmamış olması yatar. Hristiyanlık, pagan Roma'nın ardından imge tapımını günah sayarak heykel ve resmi büyük ölçüde yok etse de, yasak hiçbir zaman mutlak hukuki bir sisteme dönüşmedi; ikonalar, aziz resimleri ve kilise dekorasyonu aracılığıyla güdük de olsa sürdü. 13. yüzyılda İtalya'da canlanan ve 15. yüzyılda Rönesans'la birlikte yönetici sınıfın açıkça pagan temalı eserlere yönelmesiyle zirveye ulaşan süreç, Batı'ya figüratif sanatı geri kazandırdı. Müslümanlık ise Hristiyanlıktaki bu radikal eğilimi çok daha kesin ve tavizsiz bir şekilde benimseyerek, 1400 yıl boyunca böyle bir dünyevileşme veya Neo-pagan canlanma imkânı bulamadı ve figüratif sanatta geri kaldı. Son bölümdeki Zelenski ailesinin Ukrayna'dan ayrılıp ayrılmamasıyla ilgili soruya verilen cevapta, 'Ben olsaydım gitmezdim' denilmekte; Selahattin Demirtaş ve Meral Akşener'e selam ile bitmektedir.