Ulus Devletlerinin Kurulmasının Yarattığı Felaket

Sevan Nişanyan, 19. yüzyılda Osmanlı coğrafyasındaki etnik mücadeleleri değerlendiriyor. Osmanlı ve öncesindeki çok uluslu yapının yatay işbölümüne dayalı işlevsel bir düzen olduğunu, ancak 19. yüzyıl başlarından itibaren bu yapının bozulmaya başladığını anlatıyor. Bunun temel sebepleri arasında Fransız Devrimi'yle yayılan eşitlik fikrinin, İslam'ın 'millet-i hâkime/millet-i mahkûme' anlayışıyla çelişmesi; Napolyon'un Mısır'ı kolayca ele geçirip modernleştirici etkisiyle 'millet-i hâkime'nin zayıflığını göstermesi; Sırbistan'daki ilk milli başkaldırının etnik kimlik davasıyla siyasi başarı sağlaması ve Yunan isyanı gibi olaylar yer alıyor. Bu etnik milli hareketlerin, Misak-ı Milli mantığıyla ayrı devlet kurma hedefine yöneldiğini ve diğer gruplarda da benzer tepkilere yol açtığını belirtiyor. Örnek olarak 1828'de Erzurum'daki Ermenilerin Rusya'ya göçü, hatta bazı Müslüman Türklerin de 'Rumluk' iddia edip Hristiyanlığa geçişi veriliyor. Nişanyan, bu etki-tepki sürecinin korkunç olaylarla sonuçlandığını ifade ediyor.