Çerkes Ethem

Sevan Nişanyan, Çerkez Ethem hakkındaki soruya şöyle yanıt veriyor: Çerkez Ethem ve iki ağabeyi, Balıkesirli üç Çerkez kardeş olarak İttihat ve Terakki’nin ileri gelenleri ile Teşkilat-ı Mahsusa üyesiydiler. 1919’da Yunan işgaline karşı kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinde en aktif unsurlardan biri olarak, bir Çerkez şeyhi sıfatıyla Anadolu’dan Rumları temizleme görevini üstlendiler ve bunda başarılı oldular. Ancak zamanla fazla güçlenip Mustafa Kemal’e karşı “Sen kimsin, askerî güç bizde” tavrına girdiler. Bu dönemde Sovyet desteğiyle Ankara’ya alternatif olabilecek bir siyasi oluşum (resmî adıyla komünist parti) gündeme geldi; Çerkez Ethem buna yaklaşma eğilimi gösterdi. Üzerine ordu gönderilince Yunanistan’a sığınmak zorunda kaldı ve hayatının geri kalanını bir sığınmacı olarak orada geçirdi. Nişanyan, bu olay yüzünden Türkiye’deki Çerkez toplumunun tek parti döneminden yakın tarihe kadar devlet tarafından kuşku ve sıkı gözetim altında tutulduğunu belirtiyor.