Avrupa'nın Kendini Eleştirme Geleneği ve Modern Çöküşü

Sevan Nişanyan, bu konuşmasında tarih boyunca toplumların birbirine karşı acımasız ve savaşçı olduğunu, bunun ilkel kabilelerden imparatorluklara kadar normal bir durum olduğunu ifade ediyor. Moğol, Papua, Asur gibi toplumların yanı sıra Eski Ahit'teki İbranilerin de diğer kavimlere karşı tavrının Evliya Çelebi'ninkinden farklı olmadığını belirtiyor. Ancak Yunanlılar ve Romalıların farklı olarak ekümenik bir yaklaşım sergilediğini, özellikle Roma'nın yerel toplumları sistemine dahil etme çabasına dikkat çekiyor. Asıl farklılığın Avrupa sömürgeci bakış açısında yattığını vurgulayan Nişanyan, Avrupa'nın kendini eleştirme kültürünü sürekli taşıdığını, bu özelliğin zamanla aşırıya kaçarak 'biz bir pisliğiz, yok edilmeye layığız' noktasına geldiğini ve bunun toplumsal bir intihar anlamına geldiğini öne sürüyor. Tarih boyunca süregelen sömürü ve yayılmacılığa rağmen bu özeleştirinin neden bu kadar yükseldiği sorusunu gündeme getiriyor, ancak bu sorunun yanıtının 'Avrupa neden çöktü?' tartışmasına götürecek ayrı bir konu olduğunu belirterek konuyu sonlandırıyor.