Divriği ulucamii Ermeni mimarların işi mi

Sevan Nişanyan, Divriği Camii'nin Ermeni mimarların eseri olup olmadığı sorusunun kendisine anlamsız geldiğini belirtiyor. Ona göre asıl mesele, 12. yüzyıldan itibaren Anadolu'da oluşan İslam mimarisinin, bu topraklarda var olan uygarlıkların devamı olmasıdır. Fırat'ın batısındaki mimari Bizans'ın, doğusundaki ise Ermeni mimarisinin devamı niteliğindedir ve Divriği örneğinde kullanılan malzeme, estetik ve formlar çok belirgin bir şekilde Ermeni geleneğine dayanır. Ancak "Ermeni mimarlar mı yaptı" sorusu anlamsızdır çünkü bu dönemde asıl önemli olan etnik köken değil, eski Ermeni mimarisinin teknik ve formlarını alıp onlara yeni bir ruh ve İslami bir yorum kazandırılarak oluşturulan yepyeni bir sentezdir. Bu sentez, özellikle Malazgirt sonrası Ahlat'ta kurulan "Ermen Şahlar" gibi yeni siyasi oluşumlar eliyle, yıkılan eski ideolojinin yerine yeni bir medeniyet vizyonu, devlet anlayışı ve mimari sembolizm getirilmesinin bir sonucudur. Nişanyan, mimarların kökenine takılıp kalmak yerine bu büyük ideolojik ve kültürel dönüşümü Ahlat mimarisi bağlamında incelemenin çok daha heyecan verici olduğunu vurguluyor.