Osmanlı Kurulmasaydı Müslümanların Durumu

Sevan Nişanyan, 1071 Türk istilası ve 1450'deki Osmanlı'nın Bizans mirasını devralması olmak üzere iki ayrı dönemi ele alıyor. 1071 istilası olmasaydı, 10. yüzyıldan beri hızla gerileyen ve dış çeperlerinde egemenliğini kaybeden İslam dünyasının muhtemelen yıkılıp marjinalleşeceğini belirtiyor. Türk fetihleri, siyasi bir olgu olan İslam'a yeniden bel kemiği kazandırmıştır. Ardından gelen 300 yıllık kültürel açıdan canlı fakat siyasi kargaşa döneminden sonra Osmanlı, merkezi ve güçlü yönetimiyle İslam coğrafyasının ayakta kalmasını sağlamış, ancak içini boşaltmıştır. İslam dünyası yoksullaşmış, dinamizmini, ekonomik canlılığını, eser üretme şevkini ve entelektüel gelişimini kaybetmiştir. Nişanyan, Osmanlı rejimini aşırı merkeziyetçi, tüm bölgenin artı değerini orduyu ayakta tutmak için merkeze çeken ve geriye posa bırakan Sovyetler Birliği'ne benzetiyor. Osmanlı içten çürüyerek çökmüştür.