İran'da Türkçe yayılması ve Türk egemenliği

İran'daki Türkçe varlığı, 11. yüzyılda başlayan Türk fetihleriyle şekillenmiştir. Türkler, Orta Asya'dan çıkıp İran üzerinden Anadolu'ya ilerlerken önce İran'ı fethederek burada hâkim siyasi ve askerî güç hâline geldiler. Doğuda bugünkü Afganistan'dan batıda Anadolu'ya, kuzeyde Volga'dan güneyde Mısır'a kadar uzanan muazzam bir alanda 200-250 yıl süren bir Türk egemenliği kuruldu. Bu dönemde kültür dili Farsça olmasına ve edebiyat, tasavvuf, şiir Farsça gelişmesine rağmen, günlük hayatta büyük bir Türkçe konuşan nüfus oluştu. Bu nüfusun bir kısmı göçle gelmiş Türklerden, çok daha büyük kısmı ise Türk egemenliği altında Türk kimliğini ve dilini benimseyen yerlilerden meydana geldi. Özellikle İran'ın batısında Tebriz, Kazvin, Hemedan gibi bölgelerde halk ezici çoğunlukla Türkçe konuşur. Yazarın bizzat Tebriz'de şahit olduğu gibi, burada Türkçe bilmek o kadar doğal karşılanır ki "Türkçe biliyor musunuz?" sorusu garipsenir. Sınır bölgelerinde de ilginç bir durum vardır: Türkiye tarafında (örneğin Ağrı, Yüksekova) Kürtçe konuşulurken, sınırın hemen İran yakasına geçildiğinde Türkçe başlar. Üstelik sadece Azeriler değil, İran'ın iç, güney ve doğu kesimlerinde de hatırı sayılır Türkçe konuşan topluluklar bulunur.