Bilinç, Özgür İrade ve Canlı-Cansız Ayrımı

Sevan Nişanyan, insan bilincinin ve özgür iradenin doğası üzerine düşüncelerini paylaşıyor. Bilincin, evrenin belirlenmiş yapısında bir kara delik gibi bir pencere olduğunu ve 'ben' duygusunun tanımlanamaz ama temel bir gerçeklik olduğunu belirtiyor. Özgür iradenin sadece insanlara özgü olmadığını, tüm hayvanların ortak özelliği olduğunu vurguluyor; bir kedi yavrusu ile top arasındaki farkın, canlı-cansız ayrımının doğuştan gelen bir zihinsel kategori olduğunu örnekliyor. Bu ayrımın, insan yavrusunda bir aylıktan itibaren görüldüğünü söylüyor. Nişanyan, özgür iradenin kapsamının canlıdan canlıya değiştiğini (deniz anasından insana kadar) ama özünde aynı olduğunu; buna karşılık yapay zekada bu iradenin bulunmadığını ve bunun çeşit farkı olduğunu ifade ediyor. Son olarak, tarih, sosyoloji, psikoloji gibi insan bilimleri ile dinlerin, insan eylemlerini bilinçten bağımsız güçlerle açıkladığını, sebep-sonuç ilişkileri kurarak özgürlüğü dışladığını, oysa yaşayan aktörlerin bilincinde her zaman bir özgürlük alanı olduğuna dikkat çekiyor. Bu disiplinlerin, insanın temel psikolojik gerçeği olan bilinç olgusunu ve canlı-cansız arasındaki kategorik ayrımı göz ardı ettiğini savunuyor.