Ani Harabelerinin Tarihi ve Tahribatı

Ani, 14. yüzyılda Timur'un saldırısının ardından yakılıp yıkılmış, halkı sürgün edilmiş ve uzun süre harabe halde kalmıştır. 1878'de Rusların Kars, Ardahan ve Batum'u ele geçirmesiyle birlikte, bölgeyi arkeolojik ve turistik bir merkez haline getirme düşüncesi doğmuştur. İskoç asıllı Gürcü bilim insanı Nikolay Marr, birkaç yıl boyunca Ani'de çalışarak kalıntıları temizlemiş, düzenlemiş, çok sayıda fotoğraf ve çizimle belgelemiş ve yayınlamış; böylece Ani'yi adeta insanlığa yeniden kazandırmıştır. Sevan Nişanyan, 1911 yılına ait fotoğraflarla 1980'lere kadarki tahribatı karşılaştırarak, Moğol istilasının verdiği zararın, Türkiye Cumhuriyeti döneminde yaşanan yıkımın yanında çok küçük kaldığını vurgulamaktadır.