On iki Mart bin dokuz yüz yetmiş bir muhtırasının tarihsel değerlendirmesi

Sevan Nişanyan, 12 Mart muhtırasının yıldönümünde, 9 Mart 1971'deki başarısız sol darbe girişimini ve olası sonuçlarını değerlendiriyor. Ortaokul yıllarından tanıklığını aktararak, 12 Mart sürecini (Demirel'in istifası, reform hükümeti, sıkıyönetim ve işkence rejimi) özetliyor. Cüneyt Arcayürek'in belgelerine dayanarak, aslında 9 Mart'ta solcu/nasırcı subayların bir darbe teşebbüsünde bulunduğunu, bunun durdurulmasıyla 12 Mart'ta sağ-sol ortak darbesinin gerçekleştiğini, ardından solcuların tasfiye edilip radikal sağ, milliyetçi bir zümrenin iktidara geldiğini anlatıyor. 9 Mart darbesi başarılı olsaydı bile, NATO kontrolündeki uluslararası gerçekler nedeniyle sonucun farklı olmayacağını, tıpkı 27 Mayıs 1960 darbesinde radikal Atatürkçü subayların birkaç ay içinde tasfiye edilip sistemin muhafazakâr ve NATO'ya uygun 'fabrika ayarlarına' dönmesi gibi, kısa süreli bir sol dansın ardından eski düzenin hâkim olacağını savunuyor. Gerçek dünyanın zor olduğunu belirterek, bu tür yapısal kısıtlar altında radikal değişimin mümkün olmadığını vurguluyor.