Osmanlı'da Rumlar neden protokolde öndeydi? Matbaa hangi sırayla benimsendi?

Sevan Nişanyan, Osmanlı'da Rumların protokoldeki üstünlüğünü iki temel nedene dayandırıyor: birincisi, geçmişte sahip oldukları Roma İmparatorluğu mirası ve devlet geleneği; ikincisi, sadece Yunanca konuşanları değil, Sırplar, Bulgarlar gibi geniş bir nüfusu kapsayan büyük cemaat yapıları. Bu konum onlara avantaj sağlarken aynı zamanda daha muhafazakâr ve ağırbaşlı olma zorunluluğu getiriyor. Konuşmada ayrıca Osmanlı'da matbaanın benimsenme sırasına değiniliyor: matbaayı ilk olarak Yahudiler, ardından Ermeniler, sonra Rumlar ve en son Türkler kullanmaya başlıyor. Bu sıralamanın protokol hiyerarşisinin tam tersi olduğu belirtiliyor; yönetim sorumluluğu ve ağırlığı taşımayan topluluklar matbaaya daha erken geçiş yapmış.