Osmanlı Eğitim Politikalarının Doğru Yaptığı Hamleler

Sevan Nişanyan, Osmanlı'nın eğitim alanında doğru yaptığı şeyleri kronolojik bir çerçevede değerlendiriyor. 1830'larda II. Mahmut döneminde başlayan modernleşme hamlesiyle, rüşdiyelerin kurulması ve elit aile çocuklarının padişah emriyle Fransa'ya okumaya gönderilmesi radikal ve cesur bir adım olarak öne çıkıyor. Bu karar, Fransa'nın Türkiye'deki kültürel egemenliğinin temelini atıyor. Tanzimat döneminde Münif Paşa öncülüğünde modern orta eğitim sisteminin temelleri atılırken, Galatasaray Mektebi'nin kurulması önemli bir gelişme olarak belirtiliyor. Osmanlı Devleti'nin batılıların propaganda amaçlı okullar açmasına isteksizce izin vermesi ise beklenmedik bir sonuç doğuruyor: Bu yabancı okullar, iki-üç kuşak boyunca ülkenin en nitelikli insanlarını yetiştirerek Türkiye'nin tam anlamıyla geri kalmasını engelliyor. Abdülhamit döneminde (1877-1890) lise eğitimini geliştirmek için sultani ve idadi okullarının kurulmasına büyük bütçe ve çaba harcanması da doğru bir politika olarak kabul ediliyor. Ancak tüm bu çabaların sonucunun sınırlı kaldığı, eğitim modernizasyonuyla beklenen büyük toplumsal dönüşümün küçük ölçekte gerçekleştiği vurgulanıyor.