Ermeni trajedisinin sebepleri ve Rusya'nın rolü

Sevan Nişanyan, Obama'nın 1915 olayları için 'büyük felaket' (Meds Yeghern) ifadesini kullanmasının isabetli olduğunu, ancak Ermenilerin bu kelimeyi soykırım anlamında kullandığını belirtiyor. Nişanyan, 850 yıl bir arada yaşayan toplumların nasıl birbirinden nefret eder hale geldiğini sorguluyor ve soykırımın devlet eliyle yayılan bir kin ve nefret sonucu olabileceğini, halk arasında ise böyle bir nefretin bulunmadığını savunuyor. Ermenilerin tehcir sırasında çocuklarını ve mallarını Müslüman komşularına emanet etmesini buna kanıt olarak gösteriyor. Ayrıca, Taşnak ve Hınçak çetelerinin katliamlarının intikam duygusunu körüklediğini, Rus konsolosluk raporlarına göre de aslında Müslümanlar ile Ermeniler arasında bir sorun olmadığını, ancak kiliselere gelen militanların propagandasının gerilimi tırmandırdığını aktarıyor. Sorunun kökenini, Rusya'nın 1816'dan itibaren değişen Anadolu politikasına bağlayan Nişanyan, 1828 Türkmençay Anlaşması ile bugünkü Ermenistan bölgesinde bir Ermeni vilayeti kurulduğunu, 1829'da Türkiye'den 250 bin Ermeni'nin buraya göç ettirildiğini belirtiyor. Tarihsel olarak Erivan bölgesinde az sayıda Ermeni yaşadığını, asıl yerleşimin Bizans sürgünleri sonrası Kilikya'dan başlayarak Van, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Bitlis, Muş, Harput ve Maraş hattı boyunca yayıldığını ekliyor.