Çerkes soykırımı ve Osmanlı'ya göç süreci

Sevan Nişanyan, Çerkes soykırımı konusunu ele alırken, milletlerin 'modern bir mağduriyet ihtiyacı' duyduğuna dair eleştirel bir giriş yapıyor. Konuyu kişisel anekdotlarla zenginleştiriyor: 1989-90 yıllarında Kafkasya tarihi üzerine yoğun okumalar yaptığını, cezaevinde kaldığı dönemde ise Çerkeslerin yayını olan 'Cüneyt' (muhtemelen 'Jineps') dergisini düzenli olarak takip ettiğini anlatıyor. Bu bağlamda Yenipazar Cezaevi'ndeki koşullarına, cezaevi müdürünün hoşgörüsüne ve Mehmet Ağar'ın bitişiğindeki hücrede kaldığı günlere dair hatıralarını paylaşıyor. Nişanyan, tarihsel sürece dair ise şunları aktarıyor: 1850'lerden itibaren Rus yayılmacılığına karşı uzun süren bir Çerkes direnişinin yaşandığını, 1864'te Rusların bu duruma son vermek için Çerkesleri dağlardan indirip toplama kamplarına (mülteci köyleri) yerleştirdiğini, bu süreçte askeri zulüm ve kötü koşullar nedeniyle binlerce, hatta yüz binlerce insanın öldüğünü belirtiyor. Sonuç olarak Osmanlı Devleti'nin aynı yıl Çerkesleri topluca Anadolu ve Rumeli'ye kabul etme kararı aldığını ekliyor.