Osmanlı Hristiyanlarının antiklerikal hareketlerden etkilenmesi

Sevan Nişanyan, Osmanlı'da Yahudilerin Müslümanlaşma süreçlerini iki farklı örnek üzerinden anlatıyor. Antalya'nın İbradı kasabasında Müslüman olanlar bir iki kuşak sonra geçmişlerini tamamen unutmuşken, Selanik'te 1660'larda siyasi mecburiyetle ve büyük bir mesihî hareketin (Sabetaycılık) etkisiyle Müslüman olan bir zümre farklı bir yol izlemiştir. Bu grup, İspanya'dan gelen gelenekle fırsat bulunca Müslüman olan çoğu Yahudi'den ayrılarak, görünüşte Müslümanlığı seçmiş ancak mesih beklentisini sürdürmüştür. Selanik ve İzmir'de nüfus içinde çoğunluğu oluşturdukları için bu ayrı kimlikleri 20. yüzyıl başına kadar devam etmiş, Balkan Savaşı sonrası İstanbul'a göç ederek burada da dönemin ortalama nüfusundan daha şehirli bir profil çizmişlerdir.