Osmanlı Ermenilerinin ağır sanayi kuramamasının nedenleri

Osmanlı'da gayrimüslimler (özellikle Ermeniler ve Rumlar) 19. yüzyıl ortalarından itibaren ticaret, sermaye birikimi ve çeşitli iş kollarında (fotoğrafçılık, gazete, matbaa, sigorta, restoran vb.) büyük başarı gösterseler de ağır sanayiye giremediler. Bunun temel nedeni, ağır sanayinin yalnızca bireysel yatırımla değil, kapsamlı bir devlet organizasyonuyla (altyapı, maden, ulaşım, vergi ve gümrük düzenlemeleri, yasalar) ve güçlü devlet desteğiyle kurulabilmesidir. Osmanlı'nın son döneminde, bir yanda hızla gelişen bir kapitalist sınıf varken diğer yanda askeri, hukuki ve siyasi gücü elinde tutan devlet vardı; ancak bu iki grup (gayrimüslim sermaye sahipleri ile Müslüman devlet) farklı millî ve dinî kimliklere sahipti ve aralarındaki güven ilişkisi 1878'den sonra tamamen sarsılmıştı. Böyle bir güven bunalımı ortamında ağır sanayi işbirliği mümkün olmadı ve bu gözlem, 1915 olayları ile Cumhuriyet'in kuruluşunu anlamak açısından kritik öneme sahiptir.