Tarihin Yaşanışı ve Sonradan Anlatılışı Arasındaki Fark

Sevan Nişanyan, tarihin yaşanış biçimiyle sonradan anlatılış biçiminin birbirinden çok farklı olduğunu vurguluyor. Geriye dönüp bakıldığında tarihçiler, olaylar arasında zorunlu sebep-sonuç ilişkileri kurar ve her şeyin kaçınılmaz, önceden belirlenmiş olduğu kanaatine varır. Oysa tarihi yaşayan insanlar için her an, sonuçları belirsiz, uykuları kaçıracak zor kararlar alma sürecidir. Karar verme zorunluluğu, aslında hiçbir şeyin önceden belirlenmediğini, birden fazla ihtimalin bir arada var olduğunu gösterir. Nişanyan, tarihi insanların mı yoksa güçlerin mi yaptığı meselesinin içinden çıkılmaz bir muamma olduğunu, bu iki bakış açısını bağdaştırmanın imkansızlığını belirtiyor ve bu düşünceyi şu sözle özetliyor: 'Tarih anlaşılamaz, tarih ancak anlatılabilir.'