John Locke felsefesi doğu ülkelerine uyar mı

Sevan Nişanyan, 'Batı bireyci, Doğu toplumcu' genellemesinin hem doğru hem yanlış olduğunu söylüyor. Her siyasi görüş ve felsefi atılım, belirli bir toplumun o anki koşullarına, ihtiyaçlarına ve güç dengelerine cevap olarak doğar. John Locke da insanlığa değil, 1688 İngiliz Devrimi sonrası oluşan yeni güçler konstelasyonuna hitap ediyordu; düşüncesi dar anlamda yalnızca o dönemin İngiltere'sine uyar. Öte yandan her toplum kendi düşünsel kilitlenmelerini kırmak için dış seslere ihtiyaç duyar; Locke’un fikirleri 1980’ler Türkiye'sinde böyle bir manivela olarak kullanılabilir, ama bu onun özüne sadık bir uyarlama değildir. Nişanyan, bireycilik/toplumculuk ayrımının da dönemsel olduğunu belirtiyor: Çin’de gişe rekorları kıran 'Ne Zha' filmi, tüm otoritelere isyan eden kahraman bir bireyi yüceltiyor ve bu, Çin kültüründeki derin isyan geleneğini yansıtıyor. Hollywood’un birörnek propaganda filmleriyle karşılaştırıldığında, hangi kültürün daha bireyci olduğu sorusu bile tartışmaya açılıyor.