Emperyalist Tezlerin Eleştirisi ve Savaşın Beklenmedikliği

Sevan Nişanyan, Birinci Dünya Savaşı'nın çıkışının ne kadar beklenmedik olduğunu anlatıyor. Savaştan beş yıl hatta bir gün önce bile kimsenin böyle bir felaketi beklemediğini vurguluyor. Sol literatürde yaygın olan 'emperyalist paylaşım savaşı' tezinin saçmalığını, savaş sonunda asıl emperyal yapıların (İngiltere, Fransa) yıkıldığını belirterek çürütüyor. Tarihçilerin ve aktörlerin anılarını okuduğunda, savaşın neden çıktığını kimsenin bilmediğini, olayların bir zincirleme reaksiyonla (bir suikast, Avusturya'nın ültimatomu, Sırbistan'ın reddi, Rusya'nın seferberliği, Almanya'nın Schlieffen Planı gereği paniğe kapılıp Fransa'ya saldırması, İngiltere'nin savaş ilanı) geliştiğini aktarıyor. 1910'larda dengeler bozulmuş ve savaş konuşulmaya başlanmış olsa da, 1914 Ağustos'una kadar medeniyetin geliştiği, ülkeler arası iletişimin ve işbirliğinin zirve yaptığı bir çağda savaşın çağdışı kaldığına inanıldığını, ancak bir hafta içinde kendilerini korkunç bir savaşın içinde bulduklarını belirtiyor.