Hukuk sistemlerinin tarihsel dönüşümü ve bürokrasi eleştirisi

Sevan Nişanyan, hukuk sistemlerinin tarihsel dönüşümünü ele alıyor. Napolyon ve Atatürk'le birlikte, kanunların insanlar tarafından yapılıp bozulabileceği, ilahi bir kaynağa dayanmak zorunda olmadığı fikrinin yerleştiğini belirtiyor. 8-9. yüzyılda Bağdat'ta oluşturulan din temelli hukuk ile 20. yüzyılda Ankara, Paris veya Londra'da yapılan kanunlar arasındaki temel farka değiniyor. Eski sistemin avantajı, yasa yapma ve yorumlama yetkisinin devlet başkanının kontrolü dışında, ulema sınıfında olmasıydı. Modern sistemde ise tüm kanun yapma yetkisi insana geçince, bunun tehlikeli olduğunu savunan düşünürler ortaya çıktı. Bu düşünürlere göre, günümüz parlamentolarından çıkan kanunlar yalnızca devlet bürokrasisinin gücünü artırmaya yarıyor ve toplum yönetimi bürokrasinin çıkarlarına bağımlı hale geliyor. Eski sistemin dezavantajı ise, 8-9. yüzyılın Abbasi devletine uygun olan bu hukukun, kutsallaştırıldığı için değiştirilememesi ve modern dünyanın ihtiyaçlarını karşılayamamasıydı; bu nedenle insanlar tümden reddedip baştan kanun yazma yoluna gittiler.