Osmanlı'nın Yeni Tip Totaliter Devlet Modeli

Osmanlı devlet aklı, kendi dönemine kadar yükselip çökmüş olan iki büyük imparatorluğun –özellikle Bizans ve Abbasi Devletleri (üçüncü olarak Sasani İran İmparatorluğu da zımnen dahil)– hatalarını sürekli sorgulamıştır. Temel soru şudur: Onlar niye yanlış yaptı ki biz bu hataları yapmayalım ve onların başaramadığını daha üst bir düzeyde gerçekleştirelim? İşte bu düşünceyle, geçmişteki büyük ekonomik refah dönemleri sona erip siyasi kaos baş gösterirken, Osmanlı kendisine bu iki (veya üç) imparatorluğun mirasından ders çıkararak yepyeni bir devlet modeli inşa etmiştir. Bu, Yakındoğu'da daha önce görülmemiş, yeni tip totaliter bir devlettir. İlginçtir ki aynı tarihlerde Mısır'da Memlûk Devleti de benzer bir yeni tip totaliter yapı olarak ortaya çıkmış; üçüncü örnek olan İran'daki Safevi Devleti ise çok daha geç, 16. yüzyıl başlarında devreye girmiş ve hiçbir zaman Osmanlı'nın eriştiği olgunluk düzeyine ulaşamamıştır.