Osmanlı tarım rejiminin İslam hukukunun özel mülkiyet anlayışıyla yapısal çelişkisi

Sevan Nişanyan, Osmanlı İmparatorluğu'nun popüler kültürde sunulan "İslami düzen" imajının aksine, devletin toprak ve mülkiyet sisteminin İslam hukukuna aykırı olduğunu belirtiyor. İslam hukukunun güçlü bir özel mülkiyet ve vakıf düzenini savunduğunu, hukuki yetkiyi devletten bağımsız kadılara bıraktığını vurguluyor. Buna karşılık Osmanlı'nın tüm tarımsal araziyi devletleştirerek reayayı adeta devletin kölesi haline getirmesinin İslam'ın ruhuna aykırı bir uygulama olduğunu ifade ediyor. Nişanyan'a göre İslam hukuku Osmanlı'da sadece şehirlerdeki esnaf ve ticaret hayatında yaşamış, bu kesim her zaman potansiyel muhalif konumda olmuştur. Bu yüzden "Şeriat isteriz" sloganının Osmanlı'da devlet düzenine karşı bir muhalefet söylemi olduğunu belirten Nişanyan, bu bariz paradoksun yeterince fark edilmemesini şaşırtıcı buluyor.