Kötülüğün nedenleri ve çaresi

Sevan Nişanyan, bu konuşmada, insan doğasına ve toplumdaki kötülüğün kaynaklarına dair tezlerini savunuyor. Sık sık söylediği “insanoğlu çiğ süt emmiştir, fırsat bulunca puştluk yapar” sözüyle, yozlaşmanın nedenlerini sorgulamanın çelişkili olmadığını belirtiyor. Ona göre, insanlık hırsızlık, namussuzluk gibi kötülükleri yapar, ancak aynı zamanda doğru ahlakın ne olduğunu da çok iyi bilir. Bireyler, toplumsal düzeni sağlayan ahlak ilkelerini, yakalanmayacaklarını düşündükleri anlarda kendi kısa vadeli çıkarları için çiğnerler; örneğin, söz tutmanın gerekliliğini bilseler de kimse fark etmeden sözlerini tutmayarak avantaj elde etmek isterler. Buradan şaşırtıcı bir sonuca varır: Kötülüğü önlemenin yolu eğitim ya da dinî öğreti değildir, zira insanlar bu kuralları zaten sınavda on üzerinden on alacak kadar bilirler. Asıl çözüm, Sokrates'in de tartıştığı bir paradokstan yola çıkarak, cezadır. Nişanyan’a göre, insanlar ancak puştluk yaptıklarında canlarının acıyacağını, sosyal dışlanma, iş kaybı veya aşağılanma gibi güçlü bir cezayla karşılaşacaklarını bildiklerinde daha iyi bireyler olurlar. Türkiye'de ve dünyada artan kötülük salgınının altında yatan neden, eğitim eksikliği değil; dinin, toplumun veya diğer mekanizmaların disiplin ve cezalandırma boyutunun zayıflamasıdır. Bu boşluk oluştuğunda, insanlar puştluğu adeta bir sanata dönüştürmeye hazırdır. Nişanyan, bu fikrin bir kitap konusu olabilecek kadar derin olduğunu ima ederek konuşmasını sonlandırır.