Ermenilerin Kıpti Olma Süreci ve Bizans'tan Kopuş

Sevan Nişanyan, 19. yüzyıldaki Çerkez direnişini ve sonrasında yaşanan büyük göçü anlatıyor. 1850'lere kadar Osmanlı Devleti, Çerkez ayaklanmasını aktif olarak teşvik ederken, İngilizler de İstanbul'dan direnişi finanse etti ve Çerkezleri Ruslara karşı bir direniş odağı olarak kullandı. Ancak Çerkezler 1863'te yenilgiye uğradı ve 30 yıllık direnişten bıkan Ruslar, derin bir düşmanlıkla Çerkezleri dağlardan indirerek ovada kurulan sağlıksız mülteci kasabalarına sürdü; burada açlık ve hastalıktan büyük kayıplar verildi. 1864'te Rusya ile Osmanlı arasında yapılan bir antlaşma uyarınca, yüz binlerce Çerkez'in Osmanlı topraklarına göçü başladı. Göç son derece sefil koşullarda gerçekleşti, yola çıkanların önemli bir kısmı hayatını kaybetti ve bu olay büyük bir insanlık trajedisi olarak nitelendiriliyor. Sonuçta Osmanlı Devleti, çok ciddi bir Çerkez nüfusuyla karşı karşıya kaldı.