Erzurum Kongresi ve Doğu'da İttifak Arayışı

Müttefik işgal kuvvetlerinin baskısıyla Osmanlı hükümetine tehcirin durdurulması emredilirken, yerel unsurlar padişaha saygılı ama mesafeli bir tavırla bağımsız hareket etme ihtiyacı duydu. Doğu illerinde aşiret reisleri, din adamları ve ileri gelenler, Ermenilerin İngiliz desteğiyle geri dönüp mallarını geri alacağı korkusuyla panik ve kalkışma içindeydi. 1915'te Ermenilerin yarısı yok edilmiş, diğer yarısı sürülmüş ve mallarına el konulmuştu. Osmanlı Devleti'nin koruma gücü kalmadığından, bölge liderleri tıpkı Rusya'daki ihtilal gibi kendi çarelerini aramaya yöneldi. Erzurum'da otoriteyi yeniden tesis etmek için Osmanlı ordusu kalıntılarıyla Doğu illerinin eşraf ve ayanı arasında bir ittifak zorunluluğu doğdu ve Erzurum Kongresi bu ittifakın adı oldu. Bu süreçte İstanbul hükümetinin, özellikle Damat Ferit Paşa'nın siyasi beceriksizliğinin etkili olduğu tahmin ediliyor.