Çerkes muhacirler nerelere yerleştirildi

Sevan Nişanyan, 1865'te Samsun ve Trabzon limanlarına çok sayıda Çerkez gelmesine rağmen bugün Karadeniz'de yoğun bir Çerkez nüfusu bulunmamasının nedenini, Osmanlı'nın sistemli iskân politikasıyla açıklıyor. 1864'ten sonra, özellikle 1878 sonrasında yüz binlerce Çerkez, Çeçen, Dağıstanlı ve Abhaz muhacir gelmiş. Devlet, onları dört ana bölgeye yerleştirmiş: Dobruca (sonradan tekrar göç etmek zorunda kalmışlar), Marmara'da Balıkesir-Manyas çevresi, İstanbul'un Anadolu yakasında Bursa-Yalova-İzmit hattı ve Samsun'dan Adana'ya uzanan koridorun hemen batısı. Bu hattın doğusunda (Doğu Anadolu'da) neredeyse hiç Çerkez köyü yok; Muş ve Ağrı'da Çeçen iskânları var ama Çerkez yok. Karadeniz Bölgesi'ne ise Samsun dışında Çerkez yerleştirilmemiş, Samsun'dakiler de ağırlıklı olarak Abhaz. İskân stratejisi olarak İstanbul çevresine güvenlik kuşağı, Samsun-Adana hattına ise doğu illerinin geri cephesi düşünülmüş olabilir; belki de Rusya'yla bir anlaşmanın sonucudur. Çerkezler asıl olarak Sivas (Uzun Yayla), Kayseri (Pınarbaşı), Maraş (Sarız, Elbistan, Afşin), Hatay ve Adana köylerine yerleştirilmişler.