Şemdinli Nehri'nin Tarihi ve Seyyid Ubeydullah İsyanı

Sevan Nişanyan, Hakkari'nin Şemdinli ilçesine bağlı Nehri bölgesinin tarihini anlatıyor. Burası, Irak ve İran sınırlarının birleştiği, dünyadan izole görünen ama aslında eski çağlardan beri Musul ile İran Azerbaycanı arasında önemli bir ticaret yolu üzerinde bulunan stratejik bir yer. Kayıtlara Asur döneminden beri rastlanan Nehri, 19. yüzyılda Nakşibendi şeyhi Seyyid Taha'nın burada bir medrese ve dergâh kurmasıyla bölgenin dini ve siyasi merkezi haline gelir. Oğlu Seyyid Ubeydullah, Osmanlı teşvikiyle İran'a sefer düzenler ancak Osmanlı'nın İran'la anlaşması sonucu ihanete uğrar. Torunu Seyyid Abdülkadir ise Fransa'da eğitim görmüş, Osmanlı Ayan Meclisi başkanlığı yapmış, İstanbul sosyetesinin önde gelen isimlerinden biri olurken, Kürt Teali Cemiyeti'nin fahri başkanlığını da üstlenir. 1925'te Ankara hükümetince idam edilir ve Nehri hava bombardımanıyla tamamen yok edilir. Nişanyan, bölgenin kozmopolit geçmişine de dikkat çekiyor: Nasturi Hıristiyanlar ve hatta 1932 nüfus kayıtlarında rastladığı Yahudiler burada yaşamış. Şemdinli'nin Türkiye'ye verilmesiyle ticaret yolu resmen kesilse de, kaçakçılık trafiğinin günümüzde de sürdüğünü belirtiyor.