Cumhuriyetin Eğitim Alanındaki Başarısızlığı

Sevan Nişanyan, Cumhuriyetin ilk 20 yılında eğitimde yapısal bir yenilik getirilmediğini söylüyor. Asıl büyük modernleşme hamlesi ve eğitim devrimi 1860-1890 yılları arasında, yani cumhuriyetten 30-60 yıl önce gerçekleşmiş. Zorunlu kamu eğitimi fikri, ilk-orta-lise-üniversite modeli, merkezi müfredat, sınav ve not sistemi gibi bugün hâlâ yürürlükte olan unsurlar o dönemde şekillenmiş. Cumhuriyet, bu mekanizmayı savaş yıllarında altüst olan toplumu kontrol altına almak ve büyüyen bürokrasiye eleman yetiştirmek için tabana yaymaya, yani köylere okul götürmeye çalışmış ve bunda kısmen başarılı olmuş. Ancak asıl fiyasko, elit eğitiminde yaşanmış. Toplumu yönlendirecek seçkinlerin eğitilmesinde Cumhuriyet tamamen başarısız kalmış, var olan seçkin okulların hepsi cumhuriyet öncesinde yabancılar veya onlara özenen çevreler tarafından kurulmuş (Galatasaray, Pertevniyal, Şişli Terakki gibi) ve bunların yerine yeni bir şey konamamış. Sonuçta yurt dışında okuyup topluma yabancılaşan küçük bir zümre ile yerli eğitimin giderek düşen standartları ortaya çıkmış.