İngiltere'de kasabalar neden gelişkin

Sevan Nişanyan, İngiltere'nin gelişmiş kasabalarını yalnızca nehirlerin sıklığı gibi doğal bir sonuç veya yapay bir devlet politikası olarak değil, çok daha geniş ve tarihsel bir bağlamda değerlendiriyor. Ona göre, İngiltere, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde taşranın olağanüstü güçlü kültürel geleneği, Türkiye'de alışık olunmayan bir özelliktir. "Merkez ve gerisi çöp" anlayışı yerine, bu ülkelerdeki her kasaba ve köy, yüzyıllar boyunca oturmuş, bakımlı ve yüksek sanat eserleriyle bezeli yapılara sahiptir. Bu gelişmişlik, Ortaçağ'dan 18. yüzyıl sonuna kadar süren bir sürecin eseridir. Fransa ve İngiltere'de 18-19. yüzyıllarda güçlü merkezi yönetimlerin ortaya çıkmasıyla başkentler (Paris ve Londra) hızla büyüyerek ülkenin geri kalanının önüne geçse de, taşra eski güzelliğini korumuştur. Almanya'da ise güçlü merkezi idarenin 19. yüzyıl sonuna kadar kurulmaması sayesinde taşradaki yerel merkezler neredeyse başkent kadar gelişkin kalmış, buralarda ünlü sanatçılar, bilim insanları yetişmiş ve başkente yakışır işler yapılmıştır. Temelde 13. yüzyılda oluşan bu güçlü altyapı, modern döneme kadar ülkelerin kimliğini belirlemiştir. Nişanyan, bu gelişmeyi nehirlerle veya coğrafi faktörlerle (Brezilya, Hindistan, Kongo gibi pek çok yerde nehir bulunduğunu hatırlatarak) açıklamaz; asıl nedenin tarihsel ve kültürel birikim olduğunu vurgular.