Matbaa ve internet karşılaştırması

Sevan Nişanyan, matbaanın icadının Avrupa'da birbiriyle çelişen iki büyük etki yarattığını anlatıyor. İlk olarak, kitabın ayağa düşüp ucuzlamasıyla okuryazarlık patlaması yaşandı ve her eve İncil girdi; ancak bu durum, herkesin kendini din uzmanı sanmasıyla dini taassubun şiddetlenmesine ve Avrupa'yı 23 yıl süren din savaşlarına sürüklemesine yol açtı. İkinci olarak, sansasyonel ve nefret pompalayan kitapların satışı patladı; tarihin ikinci en çok satan kitabı "Malleus Maleficarum" cadı avı çılgınlığını tetikledi ve bu, Orta Çağ geleneği değil, matbaanın tetiklediği bir Yeni Çağ fenomeni oldu. Nişanyan, bugün internetin yaygınlaşmasında da aynı dinamikleri gördüğümüzü ve tarihçilerin artık matbaanın ya da internetin mutlak anlamda "iyi" olup olmadığı konusunda çok daha ikircikli olduğunu vurguluyor. Ona göre önüne geçilemez yeni bir dünya kuruluyor; bu çağın nihai olarak iyi mi kötü mü olduğunu 40 yıl da tartışsak kesin bir sonuca varamayız.