Mustafa Kemal'in Samsun'a gönderilmesi ve Mondros 24. madde

Savaş sonrasında Anadolu'da erkek nüfusun büyük kısmı yok olmuş, üretim durmuş ve özellikle Karadeniz'de Müslüman-gayrimüslim çatışmaları tehdidi belirmiştir. Bu durum bir Yunan bağımsızlık hareketinden çok, genel asayişsizliğin yol açtığı anarşik bir süreçtir. Mustafa Kemal Paşa, Damat Ferit Paşa hükümetinin kararnamesi ve padişah onayıyla, devlet otoritesini yeniden kurmak üzere resmî bir görevle Anadolu'ya gönderilmiştir. Sultan Vahdettin tarafından kabul edilmiş, kendisine iltifatlar, hediyeler ve örtülü ödenek verilmiş; padişahın asıl önemli hizmetlerin bundan sonraki olacak dediği aktarılmıştır. Yolculuğu gizli değildir; İngiliz garnizonunun izniyle gemisi denetlenip Samsun'a hareket etmiştir. Burada Mondros Mütarekesi'nin 24. maddesi devreye girer: Doğu illerinde karışıklık çıkarsa İtilaf devletleri buraları işgal edebilecektir. Bu madde örtülü olarak Ermeni tehcirine devam ederseniz işgal ederiz anlamına gelmektedir. İngilizler savaş yorgunluğuyla dağlık bölgeleri işgal etmek istemese de gerekirse edecekleri tehdidiyle tehcir ve soykırımın durmasını hedeflemişlerdir. Mustafa Kemal Paşa'nın görünür görevi ise öncelikle Samsun, Ordu ve Giresun'daki asayiş sorunlarını çözmektir.