Kültür ve sanatta ilerlemede ağır sanayiin rolü

Sevan Nişanyan, kültür ve sanatta ilerlemenin ağır sanayi olmadan da mümkün olduğunu, Antik Yunan ve Abbasi Bağdat'ı gibi tarihsel örneklerle savunuyor. Ağır sanayinin bir toplum için zorunlu olduğu fikrinin tamamen askerileşme ve militarizmle ilgili olduğunu, 1860'larda Almanya'nın çelik sanayisiyle başlayan bu anlayışın asıl amacının savaş hazırlığı (Fransa ve İngiltere'yi yenmek) olduğunu belirtiyor. Büyük ağır sanayi hamlesi yapan toplumlarda sanat, kültür, felsefe ve müzikte kayda değer bir gelişme görülmediğini; çünkü topyekûn sanayileşip militarize olan toplumlarda sanatın ya ihmal edildiğini ya da milli davanın aracı haline gelerek nitelik kaybettiğini ifade ediyor.