Osmanlı ideolojisinde kültürün tanımlanması

Sevan Nişanyan, 'kültür' kavramının 19. yüzyıl sonlarında Almanya'da ortaya çıkıp 20. yüzyıl başlarında yaygınlaştığını, ondan önce ise 'medeniyet' (sivilizasyon) fikrinin 18. yüzyılda Fransa'da doğduğunu ve Osmanlı'da 'temeddün' ve 'medeniyet' kelimeleriyle karşılandığını anlatıyor. Ancak asıl vurgu, modern kültür/medeniyet kavramlarının Osmanlı'daki gerçek karşılığının 'din' olduğu yönünde. Din, yalnızca bir inanç sistemi değil; bir yaşam tarzı, hukuk düzeni, değer yargıları, mitoloji, kahramanlık anlatıları, edep, kişilik modeli ve hatta işkembeciler, cumbalı evler, taş döşeli sokaklar gibi somut kültürel öğeleriyle bütüncül bir yapıyı temsil ediyordu. Nişanyan'a göre, sekülerleşme çağında 'medeniyet' olarak adlandırılan olgunun tarihsel temeli dindir.