Patrikliklerin eşitliği ve Batı Roma farkı

Sevan Nişanyan, Hristiyanlığın 2000 yıllık tarihini özetleyerek papalık ile Doğu patrikleri arasındaki farkı açıklıyor. Hristiyanlık Roma İmparatorluğu’nun devlet dini olarak ortaya çıktı ve başkent Roma baştan itibaren saygınlık kazandı. Batı Roma’nın yıkılmasının ardından papalık, parçalanmış Avrupa’da birlik idealinin ve ortak kültürün temsilcisi olarak büyük bir siyasi ve ekonomik güce dönüştü; özellikle 1050 sonrası reformlarla daha da güçlendi. Doğu’da ise Bizans İmparatorluğu 1453’e kadar ayakta kaldığı için İstanbul Patrikliği her zaman imparatorun gölgesinde, ikinci planda kaldı. Zamanla Rusya, Gürcistan gibi bölgelerde bağımsız (otosefal) patrikhaneler ortaya çıktı, Müslüman egemenliğine giren Antakya ve İskenderiye gibi merkezler de İstanbul’dan giderek bağımsızlaştı. 1054’teki Büyük Ayrılık ile Doğu ve Batı kiliseleri tamamen bölündü. 16. yüzyıldaki Protestan Reformu papalığın nüfuz alanını daraltsa da Fransa, İspanya gibi ülkelerde etkisini sürdürdü; ancak 20. yüzyıldan itibaren papalık marjinalleşti, eski ihtişamının gölgesinde bir kuruma dönüştü. Doğu Hristiyanlığı ise bölük pörçük, birçok küçük patrikhaneye ayrıldı. Günümüzde Ortodoks dünyasının asıl ağırlık merkezi Rusya Patrikhanesi’dir. Nişanyan, İstanbul Patriği Bartholomeos’u Amerikan etkisi altında, Rus düşmanı ve bölücü politikalar izleyerek Ortodoks Kilisesi’ne zarar veren bir lider olarak eleştiriyor.