Newtoncu Evren ve Ahlaki Eylem Arasındaki Çelişki

Sevan Nişanyan, kibirli olmakla suçlanabilecek bir bakış açısını savunurken, evrenin saat gibi mekanik ve öngörülebilir bir düzen olduğu varsayımını sorguluyor. Evreni, sayısız aktörün (agent) oynadığı, kuralları sürekli değişen karmaşık bir oyuna benzetiyor ve bu oyunda bir sonraki hamlenin kestirilemeyeceğini vurguluyor. Oysa ahlaki ve etik davranışın temelinde, "x'i yaparsam y sonucunu alırım" akıl yürütmesiyle bir sonraki adımı kestirip eylemi yönlendirme düşüncesi yatar. Nişanyan'a göre bu iki düşünce bağdaşmaz. Konuyu dilbilimsel bir ayrıma bağlayarak "neden" (amaç) ve "niçin" (sebep) sorularını karşılaştırıyor; günümüzde "niçin" sorusunun kaybolduğunu ve voluntarist bakışın geri planda kaldığını iddia ediyor. Kendi ahlaki duruşunu ise bir sonuca ulaşma kastı taşımadan, sadece aşırı güç birikiminin yanlış olduğunu hissedip, sonucunu bilmeden veya hesaplamadan onunla mücadele etmek üzerine kurduğunu anlatıyor.