Süryani etnik kimliği

Sevan Nişanyan, Süryanilerin tek bir etnik grup olup olmadığı sorusunu derinlemesine ele alıyor. Sayıları çok azalmış bu Hristiyan topluluğun ortak özelliği Hristiyan olmaları ancak en az beş ayrı mezhebe bölünmüş durumdalar ve mezhepler arasında ciddi anlaşmazlıklar var. Dil birliği de yok; büyük kısmı Arapça konuşuyor, Midyat'ta konuşulan dil (Turoyo) ile Suriye'nin Kamışlı gibi bölgelerinde konuşulan dil birbirinden farklı. Kilise dili olarak kullanılan eski Süryanice bile Doğu ve Batı lehçeleriyle ayrışmış, birçok mezhepte ibadet dili Arapça. Ortak bir 'Süryani dili' veya homojen bir etnik kimlikten söz etmek güç. Nişanyan, yaklaşık 2000 yıl önce, tüm Büyük Suriye'yi kapsayan ortak bir Yakın Doğu kültürü ve bilincinin var olduğunu, Roma'nın zayıfladığı dönemde güçlü bir kültürel hareket olarak kendini gösterdiğini ve kısa bir süre için dünya hâkimi olma iddiası taşıdığını, bugün Süryani milleti deneyimini bir arada tutan şeyin de işte o çağın anıları olabileceğini söylüyor. Kimlik ayrışmasının temelinde ise dini bölünmeler yatıyor: Önce Nasturi hareketi Bizans tarafından zındık ilan edilince İran Sasani topraklarına sığınarak oraya özgü bir kilise yapısı oluşturdu. Bizans sınırları içinde kalanlar ise daha sonra Yakubi (Süryani Kadim) Kilisesi'ni kurdular. Dicle'nin doğusu eski İran/Nasturi geleneğinin, batısı ise Yakubi geleneğinin yurdu oldu. Her iki kesimin bir bölümü sonradan Katolikleşti ancak bu da ayrı teşkilatlanmalar (Keldani, Süryani Katolik vb.) doğurdu. Dolayısıyla ayin dilleri, alfabe yazım biçimleri, dini gelenekler ve kültürel geçmişler tamamen farklı olan, birbirinden keskin sınırlarla ayrılmış topluluklar söz konusu. Nişanyan, bu kadar parçalı bir yapıda ortak bir etnik kimlikten bahsetmenin zor olduğunu, ancak asıl soruyu Süryani dostlara sormak gerektiğini de vurguluyor.