Tımar Sisteminin Çöküşü ve Anadolu'nun Yoksullaşması

Sevan Nişanyan, Osmanlı İmparatorluğu'nda 1500'lerin sonunda (1570-1590 arası) tımar sisteminin çöküşüyle başlayan büyük bir ekonomik yıkımı anlatıyor. Köylüler topraklarını terk ederek göçebe hayvancılığa yönelmiş, Suriye-Diyarbakır hattından Anadolu'ya yoğun bir talan göçü yaşanmıştır. Kasabalar nüfus kaybetmiş, para dolaşımı onda birine düşmüş, lüks üretim ve okuryazarlık ciddi biçimde gerilemiştir. 1700'lerde Avrupalı seyyahların tanıklıklarına göre Anadolu, terk edilmişlik ve fakirlik içinde medeniyetin sona erdiği topraklara dönüşmüştür. Oysa 1500'lerin başında Anadolu ve Rumeli dünyanın en zengin ve şehirleşmiş bölgeleri arasındadır. Nişanyan, 1700'lerde Batı Avrupa'da sanayileşme başlarken Osmanlı coğrafyasındaki bu çöküşün, diğer dünya coğrafyalarında da görülen genel bir fakirleşme eğiliminin parçası mı olduğu sorusunu gündeme getiriyor.