Türkiye'de Nüfus Kayıtlarının Tarihsel Derinliği

Bugünkü derste Sevan Nişanyan, öne çıkan bir soruyu Osmanlı ve Türkiye arşivciliği üzerinden yanıtlıyor. e-Devlet soy ağacı uygulamasının en fazla 1800'lerin ortasına kadar inebildiğini, daha eskiye ulaşmanın mümkün olmadığını belirtiyor. 1600-1830 arası Anadolu'yu "karanlık çağ" olarak niteliyor; bu dönemde yazılı belge yok. Buna karşılık Osmanlı'nın 1420-1590 arasında, benzeri görülmemiş bir bürokratik hırsla tüm köyleri, arazileri, hayvanları ve ekonomik verileri kaydettiğini ancak 1590'larda III. Mehmed döneminde sistemin çöktüğünü, Celali İsyanları ve IV. Murad terörüyle yerleşik hayatın bozulduğunu, okuryazarlığın düştüğünü anlatıyor. 1830'lara kadar süren bu anarşi ortamı, II. Mahmud'un yeni orduyu (Âsâkir-i Mansûre-i Muhammediyye) kurmasıyla son buluyor; zorunlu askerlik nedeniyle tüm erkeklerin doğumdan itibaren nüfus kaydı tutulmaya başlanıyor. Kadınlar askere alınmadığı için nüfus kayıtlarında uzun süre yer almıyor. Dolayısıyla Türkiye'de 1830'lardan eski nüfus kaydı bulunmuyor.