Osmanlının fiilen lağvedildiği tarih

Osmanlı Devleti'nin fiilen yıkılışı için net bir tarih vermek gerekirse, Ankara hükümetinin İstanbul'u devraldığı Kasım 1922 başıdır. İzmir'in kurtuluşundan yaklaşık bir buçuk ay sonra, Mudanya Mütarekesi'nin ardından Refet Paşa komutasındaki Ankara birlikleri İstanbul'a gelir. İlk iş olarak bakanlıklara tebligat yapılarak işe gelmemeleri söylenir; aynı gün Resmî Gazete son sayısını yayınlar ve kapanır. Başbakan Ahmet Tevfik Paşa'ya görevinin sona erdiği bildirilir, ancak padişaha resmen tebliğ yapılmaz. Saray kuşatılır, iletişim kesilirken Vahdettin bir süre bekler. Ekim sonunda Ankara Meclisi padişahı hal' eder ama bu karar kendisine iletilmez. Nihayetinde Vahdettin, bir sabah erken saatte Dolmabahçe Sarayı'ndan İngiliz gemisiyle kaçar. Bu olay Osmanlı'nın son perdesidir, fakat devlet aslında 1919 Eylül'ünden itibaren üç yıla yayılan bir süreçte adım adım ortadan kalkmıştır. Sivas Kongresi sonrasında Anadolu'nun pek çok yerinde Ankara rejimi yönetimi ele alır. Valiler görevden uzaklaştırılır, askerî birlikler kontrol edilir; kısa sürede İstanbul ve yakın çevresi hariç tüm Anadolu'ya Ankara hâkim olur. İstanbul'da ise Damat Ferit Paşa hükümeti önce telgraf ambargosuyla fiilen yönetemez hâle gelir, ardından Ankara'nın baskısıyla istifaya zorlanır. Yerine sırasıyla Ankara ile iyi ilişkileri olan fakat eski zihniyetli Ali Rıza Paşa ve adı hatırlanmayan bir askerî hükümet gelir; onlar da kısa sürede istifa eder. Sonunda yaşlı, diplomat kökenli ve etliye sütlüye karışmayan Tevfik Paşa başbakan olur ve Kasım 1922'deki nihai devralınışa kadar makamda kalır.