Ermeni ve Rumların Kalkınması ile Türk Köylüsünün Yoksullaşması

Sevan Nişanyan, 1830’lar ve 40’lara bakıldığında ağır vergiler yüzünden Ermeni ve Rumların iflas ettiğini, borçlarını ödeyemeyenlerin falakaya çekildiğini ya da toprağını satıp tefeciden borç almak zorunda kaldığını anlatıyor. Bu sefalet içinde gayrimüslim aileler çocuklarını para kazanacak mesleklere yönlendirmeyi öğrenir; onları kunduracı yanına çırak verip Amerikalıların açtığı okullara gönderirler. Bir kuşak içinde gayrimüslimler büyük bir kalkınmaya geçerken, bu durum Müslüman kesimde derin bir “içerleme” yaratır. Türkler çocuklarını yıllarca savaşa gönderip haber alamazken tarlaları sahipsiz kalır, dükkanları yağmalanır; kuşaktan kuşağa sermaye oluşturamazlar. Zorunlu askerlik politikasının sonucu olarak Türk köylüsü dehşetli biçimde yoksullaşır. Nişanyan özellikle Marmara köylerinde Ermenilerin 1600’lerin başında toprak sahibi Paşa ya da ağanın çiftliğine işçi olarak geldiğini, Türklerin onlara acıyıp yemek götürdüğünü ve derenin aşağısında ev kurmalarına izin verdiğini; yani başlangıçta mal sahibi ve karar vericinin Türk, acınanın ise Ermeni olduğunu vurguluyor.