Kars'ta Rus egemenliğinin kültürel ve sosyolojik etkileri

Sevan Nişanyan, Rus egemenliği döneminde Kars'ı anlatırken, şehrin öncelikle askeri bir sınır garnizonu olduğunu belirtiyor. Buna rağmen, Batı medeniyetini kısmen benimsemiş olan Rusya'nın etkisiyle Kars'ta planlı sokaklar, düzgün binalar ve Avrupai bir mimari havasının başladığını vurguluyor. Nişanyan, asıl önemli gözlemini ise şehrin sosyolojik yapısı üzerinden yapıyor. Erzurum'daki korku, paranoya ve düşmanlık hissi ile yönetilen toplum yapısına karşın, Kars, Ardahan ve Artvin'e geçildiğinde insanların daha gevşek, rahat, güler yüzlü ve diyaloğa açık olduğunu hissediyor. Bu medeni ve olgun tavrı, Antakya ve özellikle Kuzey Kıbrıs'ta da gözlemlediğini belirten yazar, bu üç bölgenin ortak özelliğinin yakın tarihte kısa veya uzun süreli bir yabancı yönetimi altında kalmış olmalarına bağlıyor. Bu etkinin izlerinin çok net ve olumlu olduğunu söyleyen Nişanyan, bunun tek boyutlu bir yargı olmadığını, her olayın farklı boyutları olduğunu ve olaylara daha geniş, akılcı bir açıdan bakmak gerektiğini de sözlerine ekliyor.