Şark'ta 19.yüzyıla kadar ilkokulun rolü (önceki sorunun devamı)

Osmanlı'da 19. yüzyıla kadar eğitim tamamen dinî temellere dayanıyordu; her cemaatin kendi cami, kilise veya havra okulu vardı, laik okul bulunmuyordu. Bir Ermeni cemaatinden ayrılıp Müslüman hocanın okuluna giden çocuk, burada Arap harfleri ve Arapça öğrenir, gündelik dil olarak da Fırat'ın batısında ve doğusunda Türkçe kullanıldığı için kısa sürede Türkçe ve Arapçayı kültür dili olarak benimserdi. Böylece bir kuşak içinde Ermeniceyi resmî düzeyde öğrenmeden yetişir, verilen eğitimle eski cemaati ve geçmişiyle tüm bağları zihninden silinirdi.