Osmanlı'nın Kuruluşunda İmparatorluk Modelleri ve Krizler

Sevan Nişanyan, 15. yüzyılda uluslararası ticaretin, özellikle 1480'lerden sonra Avrupalıların Ümit Burnu'nu keşfiyle durma noktasına geldiğini ve ciddi bir ekonomik kriz başladığını belirtiyor. Osmanlı Devleti'nin ortaya çıkışının bu krize bir cevap mı, yoksa krizin sonucu mu olduğu sorusunun tarihçiler için önemine dikkat çekiyor. İkinci bir faktör olarak, İslam dünyasındaki siyasi parçalanmayı vurguluyor; yüzlerce devletin kurulup yıkıldığı, hiçbirinin 90 yıldan fazla dayanamadığı bu kaotik ortama rağmen, Musul, Tebriz, İsfahan gibi şehirlerde devletlerden bağımsız, kozmopolit ve son derece canlı bir İslam kültürünün varlığını sürdürdüğünü anlatıyor. İnsanların Endülüs'ten Hindistan'a kadar rahatça seyahat edip kariyer yapabildiği bu ortamın siyasi sınırlardan etkilenmediğini söylüyor. Üçüncü olarak, Osmanlı'nın kuruluş aşamasında yönetici sınıfının kafasında iki büyük imparatorluk modeli olduğunu belirtiyor: Bunlardan ilki, Harun Reşid dönemindeki ihtişamıyla hatırlanan Abbasi İslam Halifeliği; ikincisi ise Doğu Akdeniz'de bin yıl hüküm sürmüş, ortak para birimi, gelişmiş bürokrasi ve yollar ağı kurmuş, 15. yüzyılda bitmiş olmasına rağmen güçlü anıları yaşayan Roma (Bizans) İmparatorluğu'dur.