Avrupa'nın Siyasi Bölünmüşlüğü ve Bilim Camiasının Entegrasyonu

Avrupa'daki siyasi bölünmüşlük, bilim insanları için devletler üstü bir dayanışma ve özgürlük ağı oluşturmuştur. Bir ülkede otoriteyle çatışan veya sansüre uğrayan düşünürler, aynı kültürü paylaşan komşu ülkelerdeki benzer kurumlara sığınarak fikirlerini yayma imkânı bulmuştur. Bu çoğulcu yapı, yeni fikirlere hayat veren bir kurtarma ekibi işlevi görmüştür. Benzer bir özgürlük ortamı 15. yüzyıl ortalarına kadar İslam dünyasında da mevcuttu; Horasan'da sıkışan bir âlim Bağdat, Konya, Kahire veya Kurtuba'da yuva bulabiliyordu. Ancak merkeziyetçiliğin egemen olmasıyla bu çok merkezli imkân büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.