Jüstinyen Vebası ve Roma İmparatorluğu'nun Çöküşü

Sevan Nişanyan, Justinian Vebası (6. yüzyıl) ile Kara Veba (14. yüzyıl) sonrası yaşanan sonuçların birbirinden çok farklı olduğunu ve bunun temel nedeninin altta yatan ekonomik yapılar olduğunu anlatıyor. Justinian Vebası öncesinde Roma İmparatorluğu'nun mali sistemi zaten çökmüş, paralı ordu dağılmış, sikke ekonomisi durmuştu; veba, zaten iflas etmiş bu merkezi sistemi tamamen çökertti, şehirler ve ticaret yok oldu, toplum kara bir deliğe sürüklendi. Buna karşın, 1347'deki Kara Veba Avrupa'da son derece parçalanmış ve çok başlı bir ekonomik sistemin üzerine geldi. İşgücündeki büyük azalma işçi ücretlerini radikal biçimde yükselterek yeni bir paralı zümrenin doğmasını ve kısa sürede daha üretici, daha yaratıcı bir toplumsal yapının ortaya çıkmasını sağladı. Nişanyan, iki vaka arasındaki bu kritik farkın, ekonomik yapının merkezi veya dağıtık olmasından kaynaklanabileceğini vurguluyor. Ayrıca, kara vebanın Çin'den Avrupa'ya 3-4 yılda yayıldığını, bunun bugünkü salgınların yayılma hızından daha yavaş olduğunu belirtiyor.