Osmanlıda misyoner okullarının toplumsal etkisi

Sevan Nişanyan, misyoner okullarının Osmanlı'da bilim ve irfan yayma amacı taşıdığını, ancak bunun misyonerin kendi kültürel anlatıları çerçevesinde anlam kazandığını belirtiyor. Misyonerler, objektif bilim ve ahlak öğrettiklerini düşünürken, bu faaliyet dışarıdan bakıldığında yabancı bir kültürün dayatılması olarak algılanıyordu. Osmanlı toplumu, 19. yüzyıldaki çöküş sürecinde, ya batılılaşmayı benimsemek ya da kendi geleneksel ilimlerine sarılmak arasında bir çıkmazla karşılaştı. Bu ikilem, Osmanlı aydınları arasında 150 yıl süren bir tartışmaya yol açtı; radikal batılılaşmacılar veya tamamen reddedenler küçük gruplardı, çoğunluk iki uç arasında bir yerdeydi. Nişanyan, bu tartışmada hiçbir tarafın mutlak haklı olmadığını ve Osmanlı'nın asıl sorununun, kendi Rönesansını yaratıp yaratamayacağı sorusu olduğunu vurguluyor.