İslam dünyasında bir Kalvinizm akımı olabilir mi

Sevan Nişanyan, Kalvinizm'i Protestanlığın radikal ve anti-monarşik kolu olarak tanımlayarak başlıyor. 16-18. yüzyıllarda Avrupa'da cumhuriyetçiliğin temel taşı olan bu akım; Cenevre, Hollanda, İskoçya, Kuzey Almanya şehirleri ve Fransa'daki Huguenotlar üzerinden siyasi bir isyan hareketi olarak gelişti. Amerikan demokrasisinin köklerinde de Kalvinist presbiteryen cemaat yapısının (ruhban sınıfı olmadan, her cemaatin kendi kararlarını konsensüsle alması) yattığını, ancak bu eşitlikçi yapının zamanla muhafazakârlığa evrildiğini belirtiyor. İslam dünyasına dair soruya ise Nişanyan, İslam’ın sosyal ve hukuki yapısının (ümmetin icmaı, ulemanın reyi, ruhban sınıfının reddi, devlete kuşku) Kalvinist anlayışa çok yakın olduğunu, hatta İslam’ın “kalvinist bir din” sayılabileceğini ifade ediyor. Ancak İslam tarihinden somut örnekler verecek kadar bilgisinin taze ve yeterli olmadığını vurgulayarak yorum yapmaktan çekiniyor.